‘Wanneer we bereid zijn gewoon hier te zijn, precies zoals we zijn, is het leven altijd oké: je goed voelen is oké; je slecht voelen is oké, als de dingen goed verlopen is dat oké, als de dingen slecht gaan is dat oké. De emotionele schokken die we ervaren, zijn problemen omdat we niet willen dat de dingen zijn zoals ze zijn.’
Uit Joko Beck – Alle Dagen Zen, blz. 142
‘Tijdelijkheid is in feite slechts een andere naam voor volmaaktheid…We moeten leven en sterven en dat proces is de volmaaktheid zelf.’
Uit: Joko Beck – Alle dagen Zen, blz. 119
Ik heb me voor deze blog laten inspireren door Joko Beck en The Book of Equanimity (gelijkmoedigheid) van Gerry Wick. Uit de drie boeken van Joko Beck hebben we met de zengroep in Culemborg door mij geselecteerde teksten gelezen. Joko is zo helder in haar streven haar leerlingen naar het hier en nu te brengen. Dat levert prachtige quotes op, zoals hierboven. Heel toepasselijk bij mijn huidige situatie van ziek zijn in afwachting van de behandeling in het UMC in Utrecht.
Het is inderdaad oké. Ziek zijn hoort bij het leven. Dood zijnde, word je niet ziek. Dat ik nu op mijn drieënzeventigste te maken krijg met kwalen is een gevolg van ouder worden. Het hoeft niet, maar het kan wel. De kans dat er kwalen komen wordt steeds groter. Daarin verschilt een mens niet van bijvoorbeeld een hond of een kat. Die hebben ook een beperkte levensduur en krijgen ook mankementen naarmate ze ouder worden. Net als alles in de natuur. Dat is wat Joko zegt: tijdelijkheid is een ander woord voor volmaaktheid. Tegelijkertijd is het ook helemaal niet oké en onvolmaakt. Je hebt ook mensen die moeiteloos tachtig worden, dus waarom ik niet. Kwalen krijgen valt ook gewoon tegen, en prostaatkanker krijgen helemaal. Dus om nou te zeggen dat mijn huidige situatie oké is, is ook niet helemaal waar. Het valt me vies tegen. Natuurlijk ervaar ik een emotionele schok.
Laten we daarom het Boek van Gelijkmoedigheid er bij pakken. Dat is wat ik goed kan gebruiken, altijd, maar zeker nu. Ik vind hier twee koans over ziek zijn. Hierbij de vertaling van de casussen en een aantal dingen die Gerry Wick erover zegt. Ik citeer de teksten die nu voor mij belangrijk zijn.
- Casus 36. De ziekte van Baso (blz. 112)
Attentie! De grote meester Baso was ziek. De tempelpriester vroeg hem: “Osho, hoe is het met uw gezondheid de laatste tijd?” Baso antwoordde: “Zongezicht Boeddha, Maangezicht Boeddha.”
Gerry Wick:
Er is een geschrift met de naam Butsu Myoko waarin 193 namen van de Boeddha staan, waaronder de hier gebruikte. Over de Zongezicht Boeddha wordt gezegd dat hij 1800 jaar leeft en over Maangezicht Boeddha wordt gezegd dat hij maar één etmaal leeft. Beiden zijn toch Boeddha’s. Soms ben je jaren gezond, soms ben je jaren ziek. Soms word je ziek en snel weer beter. Soms word je nooit meer beter. Als we ons goed voelen zijn we de Boeddha in goeden doen, als we ons ziek voelen zijn we een zieke Boeddha. Wees vredig, maar zoek geen absolute staat van vredigheid. Zongezicht Boeddha, Maangezicht Boeddha. Dus, zeg me hoe is het de laatste tijd met je gezondheid?
Mijn antwoord is: Nou heb je even…ik heb mijn verhaal over wat me sinds januari is overkomen al vaak verteld. Ineens is de vraag ‘hoe gaat het met je?’ geen beleefdheidsfrase meer, maar een heel relevante vraag. Niet alleen voor mijzelf maar ook voor de ander, omdat het een kans biedt voor een goed gesprek over gezondheid, ziekte, dood en hoe ik en de ander zich daarbij voelen. Zo verdiepten relaties zich het afgelopen half jaar.
- Casus 94. De ziekte van Tozan (blz. 299)
Attentie! Tozan was ziek. Een monnik vroeg: “Osho, u bent ziek. Is er iemand niet ziek?” Tozan antwoordde: “Jazeker!” De monnik vroeg: “Zorgt degene die niet ziek is voor u?” Tozan antwoordde: “Deze oude monnik is in staat voor anderen te zorgen!” De monnik vroeg: “Osho, hoe doet u dat, zorgen voor anderen?” Tozan antwoordde: “Op dat moment wordt het ziek zijn niet gezien”.
Gerry Wick:
De Hartsoetra zegt dat vorm leegte is en leegte vorm. Kun je de leegte van het ziek zijn zien, als je ziek bent? Kun je de leegte van gezondheid zien, als je gezond bent? Er is altijd de gedachte dat de dingen niet zijn zoals ze zouden moeten zijn. Als we afstand doen van zo hoort het, zo zou het kunnen, zo zou het moeten en zo had het moeten zijn, zo had het kunnen zijn, zo had het horen te zijn, wat blijft er dan over? Doe afstand van je ideeën over leven en dood en wat blijft er over? Laten we ons best doen om van dit leven een leven te maken met begrip voor degene die niet oud wordt of niet ziek en voor diegenen die niet dood gaan en voor hen die wel oud en ziek worden en dood gaan. Als je echt wil ervaren wat degene die niet ziek is meemaakt, dan moet je de wortel van ziekte zien. Bestrijd niet alleen de symptomen.
Commentaar: de kunst van het ziek zijn.
De kunst van het ziek zijn hangt samen met de kunst van het niet ziek zijn. Als ik gezondheid beleef zonder te weten wat ziek is, kan dit leiden tot een overdreven beleving van ziek zijn, als een ziekte zich voordoet. En andersom. Gezond en ziek horen bij elkaar, zijn gepaard, net als zwart en wit, dag en nacht, zon en maan. Zongezicht Boeddha, maangezicht Boeddha.
En er is ziekte in gezond zijn en er is gezondheid in ziek zijn. Dat zie ik terug in de koan van Tozan. “Is er iemand niet ziek?” Een mooie vraag van de monnik. Dat blijkt zo te zijn. En dan komt er een nog mooiere vraag: “Zorgt degene die niet ziek is voor u?” Dit raakt precies mijn situatie op dit moment. Ik ben ziek, ik heb prostaatkanker, maar ik voel me fit. Er dus ook veel in mijn lijf niet ziek. En dat niet zieke zorgt goed voor me en maakt dat ik mijn lesseizoen afmaakte en met Jacqueline op vakantie ben geweest. Dat niet zieke gedeelte loopt best vrolijk rond en ‘zorgt ook voor anderen’ en maakt dat ik niet de hele tijd met ‘ziek zijn’ bezig ben. Kortom, in Tozans woorden: “Op dat moment wordt het ziek zijn niet gezien.”
Zo ontwikkelt zich de kunst van het ziek zijn: met één gezicht beschenen door zon en maan. Maar ook in de realisatie dat niet alles ziek is en dat er ruimte is om voor anderen te zorgen, waardoor het niet steeds over ziek zijn gaat.
donderdag 25 juni 2026