Zen in vakantie

Deze week geef ik de afsluitende lessen voordat het grote zomervakantiegebeuren uitbreekt. En onlangs heb ik op een studiedag ter ere van de zeventigste verjaardag van Han de Wit, de grondlegger van de Shambalaschool in Nederland, wat leuke adviezen mee gekregen die op vakantie zeer bruikbaar zijn. Het thema van de studiedag was ‘boeddhisme als bron van levenskunst’. Levenskunst, dat lijkt me nu precies datgene waar het in een vakantie over moet gaan. Als er iets is waar je in een vakantie mee bezig zou moeten zijn, dan is het toch met de kunst om van het leven te genieten. Met dank aan de sprekers* kan ik vier bronnen van levenskunst noemen waardoor je een fijne vakantie zult hebben.

Stel, je gaat kamperen en dan sta je daar met je tent op een Franse camping met allemaal andere Nederlanders, die precies hetzelfde idee hadden. Het is prachtig weer, iets te warm eigenlijk, maar gelukkig is er een riviertje heel dichtbij, zodat je het met z’n allen toch een beetje koel kunt houden. Voor het verdere vertier is er een leuk Frans stadje een paar kilometer verder op. Hier is de Franse sfeer die je zocht, leuke winkeltjes, een terrasje voor een biertje of een glaasje Pernod voor de echte Francofielen. Jammer dat al die andere Nederlanders er ook zijn. Op het moment dat zoiets tot je doordringt, is het tijd voor de vier bronnen van levenskunst.

De eerste bron van levenskunst is gebaseerd op de ervaring van Ton Lathouwers toen hij voor het eerst in Japan was. Hij was op zoek naar een manier om rust in zijn leven te brengen en hij kwam bij de Japanse zenmeester Masao Abe. Hij vertelde hem over zijn leven en dat hij zoekend was en Masao Abe antwoordde: “You are accepted just as you are” . Precies zoals ik ben, is het goed! Dit was een enorme bevrijding voor Ton. En dit is een heel bevrijdend idee voor ons allemaal, zo druk als we zijn met het voldoen aan allerlei eisen, die we ons zelf opleggen, die we aan anderen opleggen. Vakantie is een ideaal moment om dit niet te doen. Ik ga zitten op een mooi terrasje, ik bestel een drankje en ik laat alle eisen vallen en zeg tegen mezelf (en iedereen om me heen): ” You are accepted just as you are” . Op dat moment gaat de zon echt schijnen!

Een tweede bron van levenskunst is het boeddhistische inzicht dat er zoiets als lijden is. Dit is een belangrijk inzicht als je kampeert, bijvoorbeeld als je in de rij moet staan voor de kassa van het te kleine campingwinkeltje, waar alles twee keer zo duur is als in de supermarkt en waar je dus liever niet komt, maar het moet toch want je was vergeten de boter te kopen die zo lekker is op je croissantje. En dan heb ik het nog niet eens over de drukte bij de douches en de toiletten, die wel regelmatig schoongemaakt worden, maar toch te weinig omdat er gewoon veel te veel mensen zijn. Op zulke momenten valt het niet mee om mens te zijn en wat ik kan doen is bedenken ” Oh ja, er is lijden”. Op die manier kan ik op mijn gemak zijn bij ongemak. Ik kan mijn ongemak onderzoeken, er compassie mee hebben en uiteindelijk lachend vaststellen: ” ik kan er mee zitten of ik kan er mee zitten”.

De derde bron van levenskunst is het besef dat ik als mens toegerust ben voor dit leven, dat ik een natuurlijke staat van zijn heb, die precies goed is. Door alle eisen die in het dagelijks leven aan mij worden gesteld, heb ik vaak het gevoel van tekort schieten. Vakantie biedt momenten van rust en openheid, van genieten van weidse vergezichten of een mooie zonsondergang. Op zulke momenten kan ik me heel erg verbonden voelen met de natuur, met al wat is. Dan is alles precies goed zoals het is. Maar zodra ik dan weer ‘onder de mensen’ ben, vertrouw ik het niet meer, dan ben ik het idee dat ik compleet ben als mens weer kwijt. En toch is deze bron er! Onze Boeddhanatuur, onze natuurlijk staat van zijn is nooit weg! Het is een mooie open ruimte met eigen emotionele kwaliteiten en een eigen kleur. Het is mijn vitaliteit, mijn kracht om met grote overgave dit leven te leven!

De vierde bron van levenskunst gaat over de bron zelf, het bad. Baden is een bron van levenskunst. Daarom doen we dat ook graag op vakantie! Voor veel mensen is dit letterlijk de vakantie, ze gaan naar een badplaats, aan zee of bij een heilzame bron. Maar waar het op aan komt is hoe ik dit bad neem. Is het ‘snel effe wassen en dan fris naar bed’ aan het einde van een warme dag of laat ik me raken door het water en voel ik de warme omhelzing? Laat ik het genot van een heet bad echt tot me doordringen? Zo eenvoudig, zo dichtbij. Iets wat ik elke dag kan doen.

Afsluitend zou ik willen zeggen, net als mijn leraar Nico: ‘ All shall be well’ . Op 15 juni voegde hij hier een quote van een Indiase hotellier aan toe, die bij klachten placht te zeggen: ‘ In the end all shall be well and if you’re not well, it is not the end!’

*Met dank aan de sprekers in De Nieuwe Liefde op zondag 15 juni in Amsterdam: Edel Maex, Frits Koster, Han de Wit en Nico Tydeman.