Het is niet zo makkelijk om uit te leggen wat zen voor mij betekent of heeft betekend. Zen werkt onderhuids, vaak zonder dat ik daar iets van merk. En met zen bedoel ik dan vooral zazen, zitten in zen op een kussentje. Want dat is waar het wat mij betreft allemaal om draait. Wat dat betreft ben ik echt een volgeling van zenmeester Eihei Dogen Zenji. In zijn meesterwerk Shobogenzo schrijft hij in het deel Zuimonki: “Zitten zelf is de praktijk van de Boeddha. Zitten zelf is niet iets doen. Het is niets anders dan de ware vorm van het zelf. Los van het zitten is er niets te zoeken als de Boeddhadharma (de leer van de Boeddha).”
Kan ik zeggen dat zen mijn leven heeft veranderd? Ja en nee. Nee, omdat alles wat ik heb meegemaakt sinds ik zazen ben gaan beoefenen in 1998, ik waarschijnlijk ook had meegemaakt zonder zen. Zen verandert de loop van je leven niet. Ja, omdat de manier waarop ik ben omgegaan met alles wat ik meemaakte wel is veranderd. Zitten in stilte maakte mij bewust van mijn leven, dat het leven iets is om mee om te gaan. Dat ik kon kiezen om iets te doen of juist te laten. Ik leerde om meer rekening te houden met de mensen om mij heen en dat ik niet afgescheiden ben van mijn omgeving, maar daar juist deel van ben en er mee verbonden. Het was als het inzicht van Copernicus, die uitlegde dat de aarde om de zon draait en niet andersom. Zo ontdekte ik dat niet alles om mij heen draait, maar dat ik meedraai met alles dat leeft.
Wat ik verder leerde was rustiger te blijven in moeilijke situaties, moeilijkheden te dragen en te verdragen, minder naar anderen te wijzen en in plaats daarvan naar mijzelf te kijken. Aandachtig aanwezig zijn helpt anderen en mijzelf. Niet dat alles altijd goed gaat en op rolletjes loopt, helemaal niet, ik maak nog steeds dezelfde fouten, maar wel iets minder. Wat vooral belangrijk is dat ik mij ervan bewust ben.
De periode in mijn leven, zo tussen 2002 en 2010, dat ik heel veel aan zen heb gehad, was een tijd waarin ik werd geconfronteerd met ziekte, verlies en rouw. Zittend op mijn kussen heb ik toen ervaren dat ik ondanks alles overeind bleef. Het zitten gaf de gelegenheid om alle problemen rond mij ‘uit te stallen’, er naar te kijken en, heel belangrijk, overeind te blijven. Ik kreeg inzicht in mijn ware angst. Dat was dat ik de problemen niet meer zou kunnen verdragen en om zou vallen. Maar met het kijken naar wat er allemaal speelde, gebeurde dat niet. Deze ervaring was cruciaal in deze moeilijke en verwarrende tijd. Vanuit deze ervaring op mijn kussentje kon ik ook in het dagelijks leven overeind blijven, weliswaar aangeslagen, vermoeid en in de rouw, maar ik bleef overeind. Zonder mijn zenpraktijk was dit vermoedelijk niet gelukt. Mijn boodschap is dan ook: wat er ook gebeurt, altijd zazen blijven doen!
vrijdag 15 mei 2026