Bouw hiertoe je houding heel zorgvuldig op. Dit korte zinnetje staat in mijn geheugen gegrift. Het is een zinnetje van mijn zenleraar Nico Tydeman. Het zijn de eerste woorden van zijn inleiding op het zitten. Vooraf houdt hij een praatje over een bepaald thema, bijvoorbeeld ‘rust en geluk’, waarna hij de woorden spreekt: ‘Bouw hiertoe je houding heel zorgvuldig op”. De vraag is vervolgens natuurlijk hoe ik dat doe, want dit is best een ingewikkelde opdracht. Ten eerste moet ik mijn houding heel zorgvuldig opbouwen en dan moet ik ook nog zitten met ‘rust en geluk’! Een opdracht waar ik mooi mee kan zitten!
Een leuke bijkomstigheid van de Nederlandse taal is dat ik hiermee twee dingen tegelijk zeg. Ik kan gaan zitten met rust en geluk, waarbij ik deze woorden gebruik als een soort mantra. Ik kan er ook letterlijk mee zitten omdat ik geen idee heb wat ik moet doen. Dat overkomt mij ook vaak. Belangrijk is dan dat ik me hier verder niet al te druk over maak. Ik vergeet de woorden ‘rust en geluk’ of ze zweven ergens in mijn achterhoofd. Maar ik heb altijd het vertrouwen dat het wel goed komt of dat het goed is. Soms slaan woorden aan, vaak ook niet. Dan sluiten de woorden niet aan bij de omstandigheden van dit moment of bij mijn persoonlijke ervaring. Volgende keer beter. Maar stel, ik ga aan de slag en ik ga zitten met ‘rust en geluk’, wat gebeurt er dan?
Dhyana, zoals zen in het Sanskriet heet, staat voor éénpuntige concentratie. Concentratie op een voorwerp of een woord of een zinsnede. Maar concentreren is eigenlijk niet helemaal wat er wordt bedoeld. Het gaat eigenlijk meer om ‘absorberen’. Dat je, in het geval van ‘rust en geluk’, deze woorden als een spons opzuigt, in je opneemt. Dit kan door op een uitademing in mijzelf zachtjes de woorden ‘rust en geluk’ te zeggen. Zo neem ik ‘rust en geluk’ in mij op. Zo beoefen ik ‘rust en geluk’, zo realiseer ik ‘rust en geluk’.
De oude zenmeester Dogen spreekt over zitten als de toegang tot ‘rust en geluk’. Hij doet dat als volgt: “Het zitten in zen waarover ik spreek gaat niet over leren mediteren. Het is heel simpel de toegang tot rust en geluk. Het is het praktiseren en realiseren van totale verlichting. Het is de dingen zien zoals ze zijn in hun zo-heid.” (Uit: The Heart of Dogen’s Shobogenzo – Norman Waddell en Masao Abe, blz, 4)
Met andere woorden, als ik in mijn leven de dingen kan zien zoals ze zijn, is dat de toegang tot rust en geluk. Mijn zitten helpt daarbij.
Bouw hiertoe je houding heel zorgvuldig op.
maandag 19 september 2016