Leg je hoofd in je buik! Toen ik dit voor het eerst hoorde, dacht ik bij mijzelf: ‘Dit is wel een heel experimentele opdracht!’ Het zitten op een kussentje was al een bijzondere ervaring, maar met het uitspreken van deze zin, maakte mijn leraar Nico Tydeman het wel erg bont. Hij had al eens gezegd dat we iets onmogelijks beoefenen, maar dit kon echt niet. Toch werd het iedere les opnieuw gezegd. Ik besloot daarom eens uit te zoeken hoe dit zijn werk ging en waarom ik met mijn hoofd in mijn buik moest zitten.
Om met de laatste vraag te beginnen, het hoofd is vaak een reden voor mensen om zen te gaan doen. ‘Ik wil van de drukte in mijn hoofd af’ is iets wat ik vaak hoor. Ook hoor ik vaak dat ‘mensen in hun hoofd’ zitten, waar dan mee wordt bedoeld dat men is vervreemd van het gevoel, ja, en zelfs van het eigen lichaam. Vol verbazing hoorde ik eens een fysiotherapeut tegen me zeggen: u heeft een goed lichaamsbewustzijn. Ik ging er gemakshalve vanuit dat iedereen zijn of haar lichaam voelt, maar dat bleek geen vanzelfsprekendheid. We werken veel met ons hoofd, er wordt van ons denkend vermogen veel gevraagd, en veel minder dan in vroeger jaren werken we met onze handen. Wat belangrijk is noemen we niet voor niets hoofdzaken, dingen die je moet onthouden! Er is daarom een goede reden om iets van de spanning die rondom ons hoofd hangt weg te nemen. Zen is een goede manier om deze ‘hoofdzaken’ te managen en het advies is om van een hoofdzaak een buikzaak te maken.
Een belangrijk boek over deze kwestie is ‘Hara – Het dragende midden van de mens’, geschreven door K. von Dürckheim. Het is al een oud boek (1961), maar nog steeds actueel. Hara is het Japans voor buik of wat specifieker, de buik ongeveer vijf centimeter onder de navel. Maar met hara wordt in Japan ook een houding, een mentaliteit bedoeld. Op bladzijde 52 schrijft Dürckheim: “Een mens met ‘midden’ heeft een rustig weloverwogen oordeel. Hij heeft maatgevoel voor wat wel of niet van belang is. Het is een veerkrachtig iemand, die doet wat er gedaan moet worden. Maar ook iemand die het leven goed vindt zoals het is.” Hara wijst op die manier op de bestemming van de mens, de mens-in-zijn-geheel, een evenwichtig mens, een mens van het midden. Fysiek houdt dit bijvoorbeeld in dat ik een door mijn buik gedragen stem heb en wat betreft het denken, dat ik niet alleen maar een rationele afweging maak, maar ook mijn intuïtie, gevoel en inzicht meeneem in mijn afweging. Spreekwoordelijk kan ik op mijn dikke buik trommelen (haratsuzumi) als ik mij innerlijk tevreden voel. Andersom is iemand met ‘een kleine buik’ een persoon die met zijn buik nog niet klaar is.
Bij het zitten oefenen we hara door met een licht aangespannen onderbuik te zitten. Op die manier zitten we als een berg. Onbeweeglijk en krachtig zitten in de stroom van het leven. Hara is dan het middelpunt tussen hemel en aarde. Aan de onderkant zit ik sterk geaard en aan de bovenkant trek ik me omhoog ‘aan een denkbeeldig draadje aan het plafond’. Op die manier zoek ik het evenwicht tussen het aardse en het hemelse, het werkelijke en het virtuele, in een levende samenhang met de wereld, waarmee ik mijzelf verbind. Zo laat ik zien waar ik voor sta, of eigenlijk zit: verbonden met de aarde reiken naar de hemel. Krachtig leven in de wereld, in vrede met mezelf. Een uiterlijke weg, gevoed en gedragen door een innerlijke weg.
Om op deze manier tot het juiste zwaartepunt, tot hara, te komen, doe ik het volgende: stap 1 is: uitademen, zakken en schouders loslaten; stap 2 is mijzelf neerlaten door mijzelf in mijn bekken te laten zakken. Stap 3 is dat ik met mijn billen heel stevig op mijn kussen ga zitten. Als ik op deze manier oefen dan ga ik mij voelen als een piramide of een peer. Mijn hoofd, de punt, wordt gedragen door een stevige basis. Het zwaartepunt is laag en zo zit ik als een duikelaartje. Bij tegenslag beweeg ik mee en telkens richt ik mij weer op in de juiste houding. Daarom leg ik mijn hoofd in mijn buik! Zo kan ik van hoofdzaken buikzaken maken.
maandag 28 november 2016