Auschwitz

We hadden er een dag voor uitgetrokken: Auschwitz. Niet echt een gezellig uitje voor als je op vakantie bent, maar heel goed om dit toch minimaal een keer in je leven tot je door te laten dringen. Wat hier is gebeurd! Ja, je kunt er over lezen en dan schrik je. Je vraagt je af hoe het kon gebeuren en je stelt je zelf nog veel meer vragen. Kijken is echter beter. Dan zie je bijvoorbeeld bij Auschwitz-Birkenau, het echte vernietigingskamp, dat het kamp enorm groot is, zo ver als het oog reikt. De omvang van het geheel dringt daadwerkelijk tot je door, je gaat het ervaren. Om zoveel mensen te kunnen vermoorden is heel veel ruimte nodig. Vervolgens dringt de rationaliteit van de inrichting van die enorme ruimte tot je door. Hier is heel goed over na gedacht. Logistiek klopt alles als een bus. Allemaal gericht op het misbruiken (werkkampen) en het vernietigen van mensen, met name Joodse mensen, voor een heel groot deel afkomstig uit Polen en verder uit heel Europa. Aangevoerd in veewagons. Er staat er een bij het aankomstperron. Hier werden de werkkrachten gescheiden van hen (ouderen, vrouwen, kinderen) die meteen door konden naar de gaskamers.

Al lopend werden we (vader en zoon) steeds stiller. Het wordt ook steeds erger. Via de ingang ga je naar de perrons, van daar naar de barakken voor de werkkrachten, dan kom je langs een vijver, een vroeger moerasachtig terrein waar alle as werd gedumpt en stuit je letterlijk op de puinhopen van de daadwerkelijke vernietiging: de gaskamers, de ovens. Bij vertrek uit het kamp, aan het eind van de oorlog, door de Nazi’s opgeblazen. Hier is ook het monument. Als je denkt dat je het dan hebt gezien, vergis je je. Hierna komen nog allerlei verschrikkelijke details en ondertussen loop je al bijna een uur. En ondanks dat je al wist wat hier is gebeurd, wandel je uiteindelijk toch verbijsterd de poort uit. Nooit heb ik getwijfeld of dit allemaal echt heeft plaatsgevonden, maar nu ik het met eigen ogen heb gezien, is het toch nog meer realiteit geworden. Door dit op te zoeken, door het te bezoeken, door te kijken en te ervaren, verandert boekenwijsheid, zeg maar ‘de boze droom’, in een ervaren werkelijkheid.

Mijn advies is dan ook, ga! Ga naar Polen, ga naar Krakau en Oscewiez en bezoek de voormalige kampen. Dan ervaar je dat er een vernietiging van mensenlevens heeft plaats gevonden, die ver uitstijgt boven je bevattingsvermogen. Dat mensen dit kunnen bedenken en uitvoeren! Dat haat mensen zo ver kan krijgen! Dat een systeem, een bureacratie gevoed door haat en gericht op vernietiging deze enorme ramp heeft kunnen veroorzaken. Als ik me dit besef, weet ik dat ik altijd waakzaam zal moeten zijn. Wat dat betreft staat Auschwitz voor mij symbool voor een waterscheiding in het denken over de menselijke beschaving. Voor Auschwitz leefden we met de illusie dat wij met zijn allen toch steeds beschaafder werden, dat hoopten we. Na Auschwitz weten we beter. Waakzaamheid is altijd geboden als het om de mensheid gaat. Mensen zijn tot alles in staat. In het goede en in het kwade.