Waar we aan zijn gewend en wat ook nodig is om te overleven, is goed om je heen kijken, de blik naar buiten richten. Dat doen we niet alleen met kijken, maar met al onze zintuigen. We zetten ze allemaal in om onze omgeving af te tasten op bruikbare informatie of wellicht doen zintuigen dat gewoon uit zich zichzelf. Omdat het nu eenmaal zintuigen zijn. We kijken of de kust veilig is, of we gevaar ruiken, of we een auto aan horen komen. Ik doe dat vaak op de fiets omdat omkijken dan niet zo makkelijk is. Kortom, we zijn veel bezig om onze directe omgeving goed waar te nemen. En al die informatie doet wat met ons. We krijgen rillingen op onze rug en als iets niet goed smaakt, spugen we het uit. Zo proberen we ons leven veiliger te maken. We willen onszelf gerust stellen, ons fijn voelen en als het even in slaap sussen. We hebben voorkeuren in wat we mooi, prettig in het gehoor liggend of lekker vinden.
Bij al deze zaken, waarbij je de zintuigen de waarnemingsapparatuur zou kunnen noemen, spelen onze hersenen een grote rol. Hier wordt de informatie verzameld, beoordeeld en bepaald wat we moeten doen. Wat we er van vinden en hoe we ons daarbij voelen. De hersenen worden daarom in de Boeddhistische leer ook een zintuig genoemd. In ons hoofd ontstaan voorkeuren en hier weten we waar we een afkeer van hebben. Hier, en dat is heel belangrijk, hebben we de mogelijkheid om groots te denken, om de samenhang in de dingen waar te nemen; om te zien dat alles één is en dat dit ene in alles zit.
Al dit denken kost mij als mens veel energie. Ik ben daar druk mee, vaak te druk. Zo ontstaat bij mij de behoefte en ik denk dat ik daarin niet alleen ben, aan rust. Even helemaal niets. Maar hoe doe ik dat? Wat mij helpt is om de blik om te draaien, niet alleen maar om mij heen kijken, maar ook de blik naar binnen richten. Dit kan heel goed in zazen, de zenmeditatie.
Dit kan als volgt gaan. Na een korte voorbereiding waarbij ik mijzelf stil zet, letterlijk en figuurlijk, ga ik zitten op mijn kussen en neem de zenhouding aan: halve lotushouding, rug recht, ogen geloken, handen in de dhyanamudra (duimtoppen tegen elkaar, handen in soort kommetje). Dan:
Stil blijven zitten, waarbij je de ogen geloken of dicht houdt. Ervaren wat er gebeurt.
Onderzoek door alleen maar waar te nemen of gewaar te zijn. Niet oordelen!
Onderzoek de waarnemer. Wie zit hier? Ga door met vragen stellen tot alle vragen op zijn.
Wat dan overblijft is zitten en ademhalen. Elk idee van lichaam of geest is weggevallen. Er is niets om te hebben, te weten of te willen. Hier zit openheid en ontvankelijkheid. Niets veranderen, niets willen verbeteren, alles zo laten.
donderdag 26 maart 2026